Środa, 25.05.2022

Informator prawno-podatkowy

Projekt budżetu jednostek samorządu terytorialnego na 2016 rok

Autor: Longin Mażewski, Autor jest audytorem wewnętrznym, ekspertem w zakresie finansów publicznych
Aktualizacja: 2015-10-28 04:49

Do 15 listopada 2015 r. zarząd jednostki samorządu terytorialnego musi sporządzić i przedłożyć radzie lub sejmikowi oraz regionalnej izbie obrachunkowej projekt budżetu na 2016 rok.

Dzień ten wypada w tym roku w niedzielę. Zdrowy rozsądek podpowiada, że powinien być przesunięty na poniedziałek, jednak w przepisach ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (dalej: u.f.p.) brakuje regulacji w tym zakresie. Podmioty publiczne wykorzystują w takiej sytuacji art. 12 § 5 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, który stanowi, że za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy. Prawdziwym problemem samorządów będzie jednak planowanie dochodów na przyszły rok, które zwłaszcza w przypadku gmin, może być obarczone wieloma niewiadomymi.

Zarząd jednostki samorządu terytorialnego (JST) sporządza i przedkłada w terminie do 15 listopada roku poprzedzającego rok budżetowy organowi stanowiącemu JST i regionalnej izbie obrachunkowej (RIO) projekt uchwały budżetowej wraz z uzasadnieniem i inne materiały określone w uchwale rady w sprawie trybu prac nad projektem uchwały budżetowej (dalej: uchwała proceduralna). Przewiduje to art. 238 ust. 1 u.f.p.

Uchwała proceduralna określa w szczególności:

● wymaganą szczegółowość projektu budżetu,

● terminy obowiązujące w toku prac nad projektem uchwały budżetowej,

● wymogi dotyczące uzasadnienia i materiały informacyjne, które zarząd powinien przedłożyć radzie wraz z projektem uchwały budżetowej.

Uchwała proceduralna podlega ocenie RIO pod względem zgodności z prawem.

Uchwała budżetowa

Opracowując projekt uchwały budżetowej, należy pamiętać o wymogu zgodności tego projektu z wieloletnią prognozą finansową JST.

Uchwałę budżetową rada powinna podjąć przed rozpoczęciem roku budżetowego, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach – nie później niż do 31 stycznia roku budżetowego. Po upływie tego terminu rada traci kompetencję do uchwalenia budżetu. W takim przypadku RIO w terminie do końca lutego roku budżetowego ustala budżet JST w zakresie zadań własnych oraz zadań zleconych. Do dnia ustalenia budżetu przez RIO podstawą gospodarki finansowej jest projekt uchwały budżetowej przygotowany przez zarząd JST.

W przypadku uchwały budżetowej, która jeszcze nie weszła w życie, a celowa wydaje się jej zmiana – z uwagi na brak regulacji prawnych tego zakazujących – rada może dokonać jej zmiany. Należy jednak mieć na uwadze, że zmiany dokonywane w okresie vacatio legis powinny mieć uzasadnienie, za które można uznać szczególne okoliczności przemawiające za tym. Celem bowiem vacatio legis jest wykluczenie sytuacji zaskoczenia po stronie adresatów norm prawnych oraz umożliwienie im dostosowania swoich zachowań do nowej regulacji (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 lutego 2004 r., sygn. akt K 12/03).

Wskaźniki zadłużenia a projekt budżetu

W art. 242 i 243 u.f.p. zostały określone ograniczenia formalnoprawne możliwości zaciągania zobowiązań finansowych przez samorządy. Od roku 2011 obowiązuje określona w art. 242 u.f.p. zasada zrównoważenia budżetu w zakresie wydatków bieżących, powodująca, że planowane i wykonane wydatki bieżące nie mogą przekroczyć wielkości dochodów bieżących. Zasada ta została częściowo złagodzona przez wprowadzenie możliwości finansowania deficytu w części z wydatków bieżących nadwyżką budżetową z lat ubiegłych i tzw. wolnymi środkami, rozumianymi jako nadwyżka środków finansowych na rachunku bieżącym budżetu wynikająca z rozliczeń wyemitowanych wcześniej papierów wartościowych, zaciągniętych kredytów i pożyczek z lat ubiegłych.

Z kolei od roku 2014 obowiązuje reguła wydatkowa określona w art. 243 u.f.p., uzależniająca możliwość uchwalenia budżetu od spełnienia wskaźnika opartego na danych, które charakteryzują sytuację finansową jednostki w okresie trzech lat poprzedzających rok budżetowy, w szczególności pod względem możliwości wypracowania nadwyżki budżetowej umożliwiającej obsługę istniejącego i planowanego zadłużenia. Jednostka, która nie będzie w stanie spełnić wymaganego wskaźnika, nie będzie mogła uchwalić swojego budżetu.

Artykuł 243 u.f.p. zawiera ponadto w ust. 3 wyłączenia od stosowania tych ograniczeń. Dotyczą one spłat zobowiązań finansowych zaciągniętych w związku z umową zawartą na wykonanie programu czy projektu finansowanego z udziałem środków pochodzących z Unii Europejskiej, z wyłączeniem odsetek od tych zobowiązań, poręczeń i gwarancji udzielonych samorządowym osobom prawnym realizującym zadania samorządów w ramach programów finansowanych ze środków UE. Przepis ten umożliwia uchwalenie budżetu tym gminom, których zadłużenie zaciągnięte jest na potrzeby dofinansowania projektów z udziałem środków UE.

Do limitu zadłużenia nie zalicza się także obligacji wyemitowanych na rynkach zagranicznych przed 1 stycznia 2010 r. Ponadto z limitu zadłużenia można też wyłączyć wydatki bieżące ponoszone na spłatę przejętych zobowiązań samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej przekształconego na podstawie przepisów o działalności leczniczej.

Niespełnienie zasad określonych w art. 242 lub 243 u.f.p. powoduje, jak już wspomniano, że organ stanowiący nie może uchwalić budżetu na rok 2016. W takim przypadku właściwa terytorialnie RIO uchwala zastępczy plan finansowy, niezastępujący jednak w pełni uchwały budżetowej. Plan ten bowiem zawiera jedynie plan dochodów i wydatków na obowiązkowe zadania własne i zadania zlecone, a nie zawiera przychodów i rozchodów budżetu.

Założenia polityki finansowej państwa

Przygotowując projekt budżetu JST, należy wziąć pod uwagę wiele czynników, w tym warunki makroekonomiczne. Na poziom dochodów budżetu samorządowego wpływa znacząco m.in. kondycja polskiej gospodarki. W roku 2016 przewiduje się jednak brak istotnego przyspieszenia tempa wzrostu PKB, co może oznaczać dla samorządów problemy ze sfinansowaniem swoich budżetów.

Według projektu budżetu państwa na rok 2016 zakłada się realny wzrost PKB jedynie o 0,4%, niski realny wzrost eksportu o 0,2% i spadek importu o 0,8%, a nakłady brutto na środki trwałe obniżą się realnie o 0,8%. Dynamika cen towarów i usług konsumpcyjnych (inflacja) wynosić ma realnie 1,9%. Z kolei dynamika wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej wzrośnie realnie jedynie o 0,1%, przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej szacuje się w roku 2016 na kwotę 4055 zł brutto, z kolei stopę bezrobocia rejestrowanego na koniec 2016 roku prognozuje się na 9,8%, co oznaczałoby spadek bezrobocia w porównaniu do roku 2015, dla którego prognozuje się wysokość stopy bezrobocia na poziomie 10,5%.

Dochody gmin w 2016 roku

Do podstawowych dochodów własnych gminy należy podatek od nieruchomości oraz udział w podatku dochodowym od osób fizycznych.

W przyszłym roku wpływy z podatku od nieruchomości praktycznie nie wzrosną, a nawet może wystąpić ich realny spadek. Wynika to z tego, że górne stawki tego, ale również innych podatków i opłat lokalnych są uzależnione od wysokości inflacji. A zgodnie z komunikatem prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) z 15 lipca 2015 r., ceny towarów i usług w I półroczu 2015 r. w odniesieniu do I półrocza 2014 r. spadły o 1,2%. O taki też procent zmaleją w 2016 roku górne granice stawek kwotowych podatków i opłat lokalnych, co przełoży się na mniejsze dochody budżetowe.

Z kolei udział gmin we wpływach z podatku PIT w 2016 roku wyniesie 37,79% (wzrost o 0,12 p.p.). Udziały powiatów i województw są stałe. Jednak o konkretnej wysokości wpływu z tego podatku zadecyduje ostateczna wysokość jego poboru. Wspomniane wcześniej założenia makroekonomiczne dla budżetu państwa raczej nie pozwalają na zakładanie znacznego wzrostu tych wpływów.

Ważną zmianą dla gmin jest wprowadzenie nowej opłaty lokalnej, czyli opłaty reklamowej od umieszczonych tablic reklamowych lub urządzeń reklamowych. Ostatnia nowelizacja przepisów o dochodach JST jednoznacznie przesądziła, że wpływy z tego tytułu zasilają budżety gmin.

Opłatę reklamową może od 11 września 2015 r. wprowadzić rada gminy w drodze odpowiedniej uchwały. Oznacza to, że opłata reklamowa może być pobierana jedynie na obszarach, dla których obowiązują zasady i warunki sytuowania obiektów małej architektury, tablic reklamowych oraz ogrodzeń. Opłatę reklamową pobiera się od właściciela nieruchomości, użytkowników wieczystych, posiadaczy samoistnych nieruchomości lub obiektu budowlanego, na których znajduje się tablica lub urządzenie reklamowe.

Oprócz podatków i opłat lokalnych gminy mogą wspierać budżet także wpływami z:

1) opłaty adiacenckiej – pobieranej na podstawie przepisów o gospodarce nieruchomościami,

2) opłaty za zajęcie pasa drogowego – pobieranej na podstawie przepisów o drogach publicznych,

3) opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych – pobieranej na podstawie przepisów o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi,

4) opłaty parkingowej – pobieranej na podstawie przepisów o drogach publicznych,

5) mandatów – nakładanych na podstawie przepisów o postępowaniu w sprawach o wykroczenia.

Główne źródła dochodów gmin wymienione zostały w art. 4 ust. 1 ustawy z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, zawierającym 11 punktów, w których wymieniono konkretne źródła dochodów. W pkt 12 ujęto inne dochody należne gminie na podstawie odrębnych przepisów, do których należą m.in. mandaty, pobierane na podstawie Kodeksu wykroczeń. Należności te mają charakter publicznoprawny, są bezzwrotne i przymusowe. Opłaty te pobierane są w związku ze świadczeniami polegającymi na dokonaniu czynności urzędowej. Powstanie obowiązku wniesienia opłaty wiąże się z zaistnieniem konkretnego stanu faktycznego, określonego w ustawie. Nakładanie grzywien w drodze mandatu jest zadaniem własnym gminy z zakresu administracji samorządowej w zakresie porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli (art. 7 ust. 1 pkt 14 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym).Obowiązek ich nakładania wynika z art. 95 § 5 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Wpływy z mandatów mają charakter publicznoprawny, są bezzwrotne i przymusowe. Na podstawie art. 100 k.p.w. w sprawach o wykroczenia w całości stanowią one dochody gminy (interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 2 września 2011 r., zn. IBPP1/443-1334/11/MS). Najbardziej znanym mandatem nakładanym przez straże miejskie jest mandat za niewłaściwe parkowanie.

PODSTAWA PRAWNA

● art. 238, art. 242, art. 243 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (j.t. Dz.U. z 2013 r. poz. 885; ost. zm. Dz.U. z 2015 r. poz. 1358)

● art. 4 ust. 1 ustawy z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (j.t. Dz.U. z 2015 r. poz. 513; ost.zm. Dz.U z 2015 r. poz. 1293)

● art. 95 § 5, art. 100 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (j.t. Dz.U. z 2013 r. poz. 395; ost.zm. Dz.U. z 2015 r. poz. 1549)

● art. 12 § 5 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (j.t. Dz.U. z 2015 r. poz. 613; ost.zm. Dz.U. z 2015 r. poz. 1311)

● art. 7 ust. 1 pkt 14 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (j.t. Dz.U. z 2015 r. poz. 1515)

Tematy tygodnia

Jak rozliczać VAT od umów długoterminowych

2022-05-23

Ustalenie momentu powstania obowiązku podatkowego w VAT wymaga prawidłowego określenia chwili dokonania dostawy towarów lub wykonania usługi. W przypadku czynności długoterminowych, gdy obowiązek podatkowy powstaje na zasadach ogólnych, największy problem stwarza ustalenie momentu wykonania usługi. Spory wywołuje odpowiedź na pytanie, które usługi możemy uznać za wykonane z końcem okresów rozliczeniowych, gdy są ustalane. Natomiast gdy nie mamy określonych okresów rozliczeniowych, powstaje pytanie, czy umowa długoterminowa jest wykonana z dniem jej zawarcia czy zakończenia. Obecnie organy zajmują niekorzystne dla podatników stanowisko.

...»

Wszystkie tematy ...»